Çaybağı (Kotur) Havzası’nda (Saray-Van) erozyona duyarlı alanların belirlenmesi

Dergi

Sayı 9 / Haziran 2026

Yazarlar:

Sacit MUTLU, Bülent MATPAY

Anahtar Kelimeler:

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), Çaybağı Çayı Havzası, Erozyon Duyarlılığı, RUSLE Yöntemi, Toprak.

Özet:

Çalışma alanı, Türkiye–İran sınırı ile Van Gölü kapalı havzası arasında yer almakta olup yüzeysel drenajını Urmiye Havzası’na yönlendiren Çaybağı Çayı tarafından drene edilmektedir. Bu çalışmada, Çaybağı Havzası’nın erozyon duyarlılığı RUSLE modeli kullanılarak değerlendirilmiştir. Yağış aşındırma (R), toprak aşınabilirliği (K), yamaç uzunluğu ve dikliği (LS) ile arazi örtüsü (C) faktörlerine ait tematik katmanlar Coğrafi Bilgi Sistemleri ortamında bütünleştirilmiştir. Sonuçlar, havza genelinde çok hafiften çok şiddetliye uzanan erozyon duyarlılığı sınıflarının bulunduğunu göstermektedir. En yüksek duyarlılık değerleri, havzanın güney kesiminde yer alan Güven ve Beyazıt dağları çevresinde, Türkiye–İran sınırı boyunca uzanan su bölümü hattında ve ana drenaj koluna ait dik yamaçlarda belirlenmiştir. Bu alanlarda yüksek eğim, seyrek bitki örtüsü ve erken/ aşırı otlatma ile yakacak odun teminine bağlı arazi tahribatı erozyonu artıran başlıca etkenlerdir. Ayrıca geven topluluklarının tahribi toprak koruma kapasitesini azaltmaktadır. Erozyonun azaltılması için yüksek duyarlılık gösteren alanlarda koruyucu arazi yönetimi uygulamalarının yaygınlaştırılması, yerel halkın bilinçlendirilmesi ve havza ekosistemiyle uyumlu çalışmalarının önceliklendirilmesi önerilmektedir.