Dodurga Fayı deprem tehlikesi ve Eskişehir ili için olası afet senaryoları: Kentsel dirençlilik anlamında mühendislik yapılarının mekânsal planlamasına bir örnek

Dergi

Sayı 8 / Aralık 2025

Yazarlar:

Volkan KARABACAK, İsmet ELMA, Gözde Güney DOĞAN, Çağlar ÖZKAYMAK, Ökmen SÜMER, Kübra YAYAN

Anahtar Kelimeler:

Dodurga Fayı, Eskişehir, Porsuk Barajı, Afet Senaryosu, Kentsel Dirençlilik.

Özet:

Bu çalışmada, Türkiye’nin yoğun nüfuslu kentlerinden biri olan Eskişehir yakınlarındaki Dodurga Fayı’nın aktif tektonik ve sismotektonik özellikleri incelenmiş, fayın üretebileceği olası yıkıcı depremler üzerinden afet senaryoları kurgulanmıştır. Ayrıca Porsuk Barajı gibi kentin stratejik mühendislik yapıları değerlendirilerek, deprem ve hidrolojik risklerin kentsel dirençlilik ve mekânsal planlama bağlamındaki yansımaları tartışılmıştır. Dodurga Fayı üzerinde yer alan ve yaklaşık 400 milyon m³ kapasiteye sahip Porsuk Barajı, olası bir yıkıcı deprem sonrası ciddi bir afet riski oluşturmaktadır. Arazi gözlemleri Dodurga Fayı’nın sağ yanal doğrultu atımlı diri fay niteliği taşıdığını, 7 ve üzeri büyüklükte deprem üretme potansiyeli bulunduğunu ve Porsuk baraj gövdesi üzerinde doğrudan yapısal hasar meydana getirebileceğini göstermektedir. Modellemeler, sismogravitasyonel etki ile, rezervuar suyunun Porsuk Çayı yatağı üzerinden kontrolsüz boşalmasına neden olabileceğini ve 30 km mansabında bulunan yaklaşık 1 milyon kişinin yaşadığı Eskişehir kent merkezi için yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini ortaya koymuştur. Simüle edilen risk senaryosunda, deprem anında baraj gövdesinin yıkılmasından itibaren, su kütlesinin 5 saat 22 dakika içerisinde Eskişehir kent merkezine ulaşacağı ve 7,4 m’ye varan bir su yüksekliği oluşturacağı hesaplanmıştır. Bu sonuçlar, mühendislik yapılarının sadece teknik açıdan değil, afet riskli alanların mekânsal analizi ve toplumsal dirençlilik bağlamında da risk azaltma çalışmalarına
entegre edilmesinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.